Amstelveen - Midden in een woonwijk in Elsrijk, in een voormalige kleuterschool, bevindt zich een theater dat inmiddels al zestig jaar een bijzondere plek inneemt in het culturele leven van Amstelveen. Het Amstelveens Poppentheater viert dit jaar zijn 60-jarig jubileum. In die zes decennia groeide het uit van het persoonlijke theater van handpoppenspeler Jan Nelissen tot een vaste waarde voor publiek én makers. Jaarlijks worden er ongeveer 45 voorstellingen gespeeld voor jong en oud. Daarnaast biedt het theater ruimte aan schoolvoorstellingen, wordt het verhuurd aan (poppen-)spelers en vinden er regelmatig andere culturele activiteiten plaats.
Het verhaal begint bij Jan Nelissen (1918-1987), een gerenommeerd handpoppenspeler. De eerste tien jaar was hij de vaste en enige bespeler van het theater. Hij maakte zelf voorstellingen en leidde verschillende poppenspelers op.
Eind 1976 moest Nelissen vanwege gezondheidsproblemen stoppen met de vaste bespeling. Het theater veranderde daarmee van karakter. In plaats van één vaste speler kwam er ruimte voor verschillende professionele poppenspelers uit binnen- en buitenland. De assistente van Nelissen, Monique Henquet, nam uiteindelijk de leiding over. In 1982 werd zij opgevolgd door Marianne van Velsen, die het theater ruim twintig jaar leidde. Op 31 oktober 2003 nam de huidige directeur Myrthe Schuuring het stokje over. Inmiddels staat zij al bijna 23 jaar aan het roer.
Myrthe Schuuring
Wie het Amstelveens Poppentheater binnenstapt, komt niet terecht in een grote theaterzaal. Het gebouw is klein en sfeervol, met 130 zitplaatsen en een foyer waar ruimte is voor een drankje en waar kinderen voor en na de voorstelling kunnen spelen. Om je heen staan verschillende poppen die deel uitmaken van de geschiedenis van het theater. Ze werden ooit in voorstellingen gebruikt en hebben ieder hun eigen verhaal. Juist die combinatie van kleinschaligheid, geschiedenis en een persoonlijke sfeer is een van de sterke punten van het theater.
Sfeer
‘Een van onze grote krachten is de sfeer, van binnenkomst tot voorstelling,’ vertelt Myrthe. ‘Het is kleinschalig en voor alle leeftijden. We horen vaak terug dat niet alleen de voorstelling leuk is, maar dat mensen ook de hele entourage eromheen waarderen. Dat doet me altijd heel erg goed.’
Die sfeer zit niet alleen in het gebouw, maar ook in de manier waarop bezoekers én spelers worden ontvangen. Myrthe is als directeur bijna altijd zelf aanwezig. Een kaartje reserveren kan tegenwoordig steeds vaker digitaal, maar wie liever even belt om te vragen welke voorstelling geschikt is voor een kleinkind, krijgt haar zelf aan de telefoon. Ook op de dag van de voorstelling is zij een vertrouwd gezicht in de foyer.
Poppenspeler Koos Wieman, die al 46 jaar aan het theater verbonden is, ziet daarin een belangrijk verschil met andere theaters waar hij heeft gespeeld. ‘Ik kom al heel wat jaren in theaters en ik heb misschien twee keer ergens anders een directeur gesproken. Hier is dat anders. Myrthe is er altijd. Voor de bezoekers, maar ook voor ons als poppenspeler.’
Martijn Donders knikt. Hij kent het theater zowel als speler, vrijwilliger, Amstelvener en inmiddels als medewerker. ‘Je weet niet hoe belangrijk het is dat Myrthe er zelf altijd is. Niet alleen voor het ontvangen van de poppenspelers, maar ook voor de bezoekers. Zij is echt het vaste gezicht en daar wordt veel waarde aan gehecht. Ze kan heel goed mensen ontvangen. Dat is een onwijze kracht.’
Koos kan het niet laten om daar nog een grapje aan toe te voegen: ‘Iedereen komt gewoon voor jou.’ Myrthe lacht. ‘Ik vind het ook gewoon elke dag zo leuk. Elke week is anders. De ene dag hebben we tachtigplussers op het toneel, de volgende dag kleuters en daarna jongeren voor een project. Er gebeurt hier zoveel meer dan mensen zien. Maar alles kan hier alleen maar plaatsvinden door ons fantastische team. Ook onze enthousiaste, supertechnicus Joris, die hier al 18 jaar werkt, verdient enorm veel credits. En natuurlijk onze vrijwilligers en bestuursleden niet te vergeten,' vertelt Myrthe. 'We zijn een hecht team en zetten ons elke dag in voor het Poppentheater.'
Die persoonlijke sfeer is misschien wel precies wat het theater zo bijzonder maakt. Het is een plek waar bezoekers, spelers, vrijwilligers en medewerkers elkaar kennen en waar de geschiedenis letterlijk om je heen staat. ‘Het is zo’n fijne plek en dat moet je eigenlijk zelf ervaren,’ zegt Myrthe.
Herinneringen
Voor veel Amstelveners is het theater onderdeel van hun jeugd. Inmiddels komen grootouders er met hun kleinkinderen, nadat ze er vroeger zelf als kind kwamen. De poppen die in de foyer staan, hebben eveneens allemaal hun eigen geschiedenis. Ze werden ooit in het theater gebruikt en herinneren aan voorstellingen en spelers uit het verleden.
Een plek voor makers én publiek
Ook voor poppenspelers heeft het theater door de jaren heen een bijzondere betekenis gekregen. Koos maakte
46 jaar geleden indruk tijdens een improvisatieconcours dat mede door Jan Nelissen werd georganiseerd. ‘Ik was de ontdekking van de dag, zo stond het in de krant,’ zegt hij lachend. Het leverde hem nieuwe opdrachten op én een uitnodiging om in het Amstelveens Poppentheater te spelen.
Koos Wieman
Zijn poppen en kledingstukken maakt hij zelf. ‘Het is een echt poppentheater waar je mag optreden. Niet een theater waar ook een beetje aandacht is voor poppenspel, maar waar alles in het teken staat van poppentheater. Dat is in deze tijd toch wel speciaal te noemen.’ Ook Martijn heeft een lange geschiedenis met het theater. Hij kwam er als speler, maar raakte later ook als vrijwilliger en Amstelvener steeds meer betrokken. ‘Toen ik hier kwam werken, speelde Martijn al in het Amstelveens Poppentheater met zijn voorstelling twintig jaar geleden,’ vertelt Myrthe. Inmiddels is hij onderdeel van het team en speelt hij regelmatig een voorstelling, onder andere als Meneer B.
Die combinatie van ervaring en nieuwe gezichten is volgens Myrthe kenmerkend voor het theater. ‘Het is altijd een mix geweest van, zoals we lachend zeggen, oude rotten en jonge honden. Mensen die al jaren vakkundig bezig zijn en een nieuwe garde die net begint. Mensen die nog heel traditioneel werken en anderen die juist veel meer met digitalisering en licht werken. Die afwisseling is heel bijzonder.’
De eerste theaterervaring
Het Amstelveens Poppentheater richt zich vooral op jonge kinderen, maar er zijn ook voorstellingen voor oudere kinderen en families. Juist die groep vanaf zes jaar wil het theater de komende jaren graag vaker bereiken. Volgens Martijn is een livevoorstelling voor kinderen bovendien iets wat niet onderschat moet worden. ‘Soms zeggen kinderen na afloop: dat was een mooie film. Ze begrijpen niet altijd meteen dat live echt iets anders is. Het is een heel andere beleving.’
Koos ziet regelmatig hoe kinderen voor het eerst kennismaken met theater. ‘Je ziet al gelijk iets gebeuren als het licht aangaat. Dan komt er soms al een “wauw” uit het publiek terwijl ik nog niks gedaan heb. Je zit er 3D in en er is overal iets te zien.’
Juist in een tijd waarin kinderen veel tijd doorbrengen achter schermen, blijft die fysieke theaterervaring volgens Myrthe belangrijk. Poppentheater hoeft daarvoor niet altijd groot of spectaculair te zijn. Koos ziet juist kracht in eenvoud: een lap, een handpop en een lamp kunnen soms genoeg zijn om kinderen te verwonderen. ‘Het is vaak handwerk. Er kan veel digitaal en daar wordt ook gebruik van gemaakt, maar je kunt ook met heel weinig materiaal kinderen boeien. Dan denken ze later: hoe is dat nou gedaan? Hoe simpeler, hoe mooier eigenlijk.’
Voor spelers zit de waarde van zo’n eerste theaterervaring soms in een klein moment na afloop. ‘Als een kind na een voorstelling naar je toe komt, twee armen om je heen slaat en hun hoofd tegen je aan legt, denk ik dat dat het grootste compliment is wat je kunt krijgen,’ zegt Koos. ‘Dat hoef je alleen maar in ontvangst te nemen.’
Van verleden naar toekomst
Het jubileumjaar staat daarom niet alleen in het teken van terugkijken, maar ook van nieuwe verbindingen. Myrthe wilde de afgelopen jaren graag meer buiten de muren van het theater samenwerken met andere culturele organisaties in Amstelveen. Dat is volgens haar steeds beter gelukt. 'Amstelveen heeft zo'n rijk cultureel aanbod. Het is fijn om daar onderdeel van te zijn.'
Ook tijdens het jubileumjaar zoekt het theater die samenwerking op. Op 12 september zijn er tijdens de Open Dag van de Landing gratis voorstellingen. Op 27 september volgt in samenwerking met Openluchttheater Elsrijk een gratis jubileumconcert van De Kinderband. Oktober is onze jubileummaand met veel voorstellingen. Met het Technasium van het Keizer Karel College hebben we een samenwerking met als thema toekomst. Leerlingen gaan 3D-poppetjes maken en maken maquettes voor ons theater.
Daarnaast hopen ze voorstellingen te plannen in onder meer verzorgingstehuizen, bij Nifterlake en op de kinderafdeling van het ziekenhuis. Het jubileumseizoen wordt in het voorjaar afgesloten met een grote jubileumvoorstelling, waarvoor nog volop plannen worden gemaakt. Ook de zoon van oprichter Jan Nelissen, poppenspeler Servaes Nelissen, keert terug tijdens het jubileumjaar voor een voorstelling. Hij verzorgde ook de openingsvoorstelling tijdens het 50-jarig bestaan van het theater.
Zestig jaar na de oprichting is de kern van het Amstelveens Poppentheater nog altijd hetzelfde: een publiek dat samen in een zaal zit en zich laat verrassen door iets dat voor hun ogen gebeurt. ‘Hoe oud je ook bent, iedereen zit er gelijk in. Het is zo positief en gezellig. Misschien zijn we wel het meest verborgen theater van Nederland,’ lacht ze. ‘Verborgen qua plaats dan, want de Amstelvener weet ons gelukkig na 60 jaar nog steeds goed te vinden en daar ben ik onwijs trots op.’
Dit artikel verscheen eerder in de september-editie van AmstelveenZ Magazine, nummer 111.