Amstelveen - GroenLinks-PvdA, VVD en D66 gaan de komende periode onder aanvoering van informateur Marijn van Ballegooijen proberen tot een coalitie te komen voor de periode 2026-2030. Daarmee wordt een advies van verkenner Carolien Gehrels om in eerste instantie met de drie grootste partijen van de gemeente (gezamenlijk goed voor bijna 70 procent van de zetels) tot een akkoord te komen, opgevolgd.
Gehrels adviseerde om een coalitie te smeden met de drie grootste partijen van Amstelveen (GroenLinks-PvdA 9 zetels, VVD 9 zetels en D66 7 zetels) naar aanleiding van gesprekken die ze na de verkiezingen voerde met alle tien partijen in Amstelveen. De drie partijen zijn samen goed voor liefst 25 van de 37 raadszetels, een zeer forse meerderheid.
Oppositie: 7 partijen, 12 zetels
Daarmee is de eerste terechte vraag of de oppositie niet een te marginale rol krijgt, met 7 partijen die gezamenlijk goed zijn voor ‘slechts’ 12 zetels. Gehrels was daar niet direct bang voor. Ze stelde dat 'een meerderheid nu eenmaal een meerderheid is' en dat de bestuurscultuur veel belangrijker is dan de puur numerieke verhoudingen. ‘Ook een minimale meerderheid van negentien zetels kan leiden tot vooraf door de coalitie dichtgetimmerde afspraken.’ Het draait het volgens Gehrels uiteindelijk niet zozeer om de kwantiteit, maar veel meer om de kwaliteit als het over betrekken van de oppositie gaat.
Instrumenten benutten
Dat kan leiden tot minder vooraf dichtgetimmerde voorstellen van de coalitie, zodat alle partijen input kunnen leveren. Ze stelde daarbij dat de oppositie instrumenten die de raad biedt mogelijk veel beter en vaker kan benutten om toch een bepalende stem te krijgen. Zo noemde daarbij onder andere het ‘initiatiefvoorstel’, een instrument waar niet vaak naar gegrepen wordt. Overigens gaven de (oppositie-)partijen aan constructief in het proces te staan. Opvallend was ook de volwassen reactie van Actief voor Amstelveen, die een grote verkiezingsoverwinning boekte (van 2 naar 4 zetels) maar als grootste lokale partij niet in de eerste onderhandelingsronde zit. 'We staan er constructief in en wensen de informateur veel succes,' sprak Michel Becker.
Wonderlijk
In haar panklare en in recordtempo opgeleverde professionele verkenningsverslag noemde Gehrels de toch wel zeer massieve coalitie simpelweg de meest logische optie. Zowel GroenLinks-PvdA, VVD en D66 wonnen op 18 maart stemmen en ze hebben ook het grootste aantal zetels. Daarnaast vond ze dat de samenwerking tussen de oude coalitie (VVD, D66, PvdA) de afgelopen vier jaar te boek heeft gestaan als goed. ‘Het zou wonderlijk zijn een goed functionerend team dat in aantallen stemmen gewonnen heeft niet de gelegenheid te geven het vertrouwen van de kiezers te bekrachtigen met wederom vier jaar goed bestuur,’ zo oordeelde ze.
Beetje door het midden
Belangrijke kanttekening daarbij natuurlijk wel is dat GroenLinks en PvdA gefuseerd zijn en dat de linkerflank nu veel sterker vertegenwoordigd is, terwijl in Amstelveen rechts de overhand leek te hebben door de altijd leidende positie van de VVD. Gehrels gaf in een persconferentie aan dat het nu linksom of rechtsom kan in Amstelveen, maar dat het nu dus ‘een beetje meer door het midden lijkt te gaan’ met de drie grootste partijen.
Meerdere wegen naar Rome
Tegelijkertijd waarschuwde ze er wel voor om niet te snel te denken dat het al een gelopen koers is. Gehrels was ook betrokken bij de coalitievorming in Amsterdam in 2010 en daar werd een haast vanzelfsprekend lijkende consensus tussen de drie grootste partijen toen niet bereikt, omdat er inhoudelijk en qua stijl toch grote verschillen bleken te bestaan. Wat toen vanzelfsprekend leek, liep uiteindelijk anders. ‘Er zijn altijd meerdere wegen die naar Rome leiden,’ zei Gehrels, om te benadrukken dat het nu in Amstelveen nog geen bekeken zaak is. ‘De komende weken zullen moeten uitwijzen of er echt voldoende basis is. En zal moeten blijken of de bandbreedte inhoudelijk niet te groot is.’
Woningbouw
De grootste struikelblokken liggen op het gebied van (sociale) woningbouw en internationalisering. Politieke vraagstukken als sociale cohesie, mobiliteit en wel of niet betaald parkeren, de taakstelling voor asielopvang, de financiële huishouding van de gemeente, duurzaamheidsdoelstellingen, veiligheid en maatschappelijke, sociale en culturele uitdagingen moeten in de informatiefase in grote lijnen worden uitgewerkt.
Duurt nog wel even
Gehrels advisseerde niet alleen om de nieuwe gemeenteraad, maar ook maatschappelijke partners uit te nodigen om mee te praten. Iets waar de gisterenavond als informateur aangewezen informateur Marijn van Ballegooijen gehoor aan lijkt te willen geven: hij gaf gisteren aan ook Stadsgesprekken te willen voeren. Van Ballegooijen lijkt het hele proces vooral volgens het boekje te willen afwerken. Hij opereert vooralsnog als het netste jongetje van de klas die iedereen tevreden wil houden en zoveel mogelijk mensen wil betrekken. Los van dat dat een cultuurschok is in Amstelveen (coalities werden doorgaans gesmeed aan de stam- en/of keukentafel), betekent het ook dat een uitgewerkt coalitieakkoord (inclusief begroting) nog best wel even kan duren.
‘Er liggen in Amstelveen grote opgaven, bijvoorbeeld op het gebied van woningbouw, en er zijn financiële grenzen waar ook Amstelveen tegenaan loopt. Ook dat vraagt om serieuze gesprekken en we moeten goed nadenken over zuinigheid,’ zei Van Ballegooijen.
Zes wethouders?
De vraag is of die zuinigheid wordt teruggevonden in een reductie van het aantal wethouders. Dat valt nog te bezien want de optie voor zes wethouders (ipv de huidige 5) wordt nadrukkelijk open gehouden. Dat zou een recordaantal en redelijk buitenproportioneel aantal zijn voor Amstelveense maatstaven. Vorige wethouders gaven buiten de wandelgangen al aan dat het aantal van vijf eigenlijk al ruim bemeten is. Uitgaande van vijf wethouders zou gezien de huidige zetelverdeling (9-9-7) twee wethouders voor GroenLinks-PvdA, twee voor VVD en één voor D66 logisch zijn, maar D66 zal vermoedelijk willen inzetten op twee wethouders en heeft een redelijk sterke onderhandelingspositie.
Acht weken
Zowel Gehrels als Van Ballegooijen konden moeilijk aangeven in welk tijdsbestek de nieuwe coalitie gevormd zal worden. Gehrels toonde zich daarbij een warm pleitbezorger om weer net als vroeger in de Gemeentewet op te nemen dat een formatie maximaal acht weken mag duren. ‘Het zou helemaal geen slecht idee zijn. Op een gegeven moment moeten er nu eenmaal knopen worden doorgehakt. Onder druk wordt alles vloeibaar en dan kom je vaak toch verder. De kiezer verdient immers een goed stadsbestuur dat snel aan de slag gaat.’ Ze greep de gelegenheid aan om te pleiten voor een terugkeer van die termijn van acht weken in de Gemeentwet.